Anasayfa > DİNİ KİTAPLAR > KOCANIN İDDET İÇİNDE KARISINA DÖNMESİ (RİC’AT)

KOCANIN İDDET İÇİNDE KARISINA DÖNMESİ (RİC’AT)
PUAN : 1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
Loading ... Loading ...
OKUNMA : 1080 EKLENME : 16/08/2013 GÜNCELLENME : 31/08/2013 KOCANIN İDDET İÇİNDE KARISINA DÖNMESİ (RİC’AT) Facebook'ta paylaş KOCANIN İDDET İÇİNDE KARISINA DÖNMESİ (RİC’AT) İçin Yorum Yap

KOCANIN İDDET İÇİNDE KARISINA DÖNMESİ (RİC’AT)

  A) Ric’at Terimi ve Kapsamı:
Ric’at sözlükte bir defa dönüş demektir. Bir fıkıh terimi olarak ise; eşini ric’î talakla boşayan kocanın iddet süresi içinde, yeni bir nikâha ve mehre gerek olmaksızın ona dönmesidir. Başka bir deyimle ric’î talakla boşanan eşlerin iddet içinde barışıp evliliği sürdürmesidir. Hanefîlere göre burada kocanın evliliğe dönüşü yeni bir akit olmadığı gibi, önceki evliliğin geri döndürülmesi de değildir. Çünkü ric’î boşamadan sonra, iddet süresince evlilik hükümleri devam eder. Bunun delili; “Kocaları onları geri almaya daha fazla hak sahibidirler.” (el-Bakara, 2/228.) âyetidir. Burada erkeğe “koca” denilmesi, evliliğin devam etmekte olduğunu gösterir.
Hanefîler dışındaki çoğunluk müctehitlere göre ric’î boşama ile evlilik sona erer, eski koca iddet içinde barışmakla onu yeniden evliliğe döndürür. (bk. İbnü’l-Hümâm, a.g.e., III, 160; el-Meydânî, a.g.e., III, 53; İbn Âbidîn, a.g.e., II, 227 vd.; eş-Şirbînî, a.g.e., III, 335, 340; eş-Şîrâzî, a.g.e., II, 102; İbn Kudâme, a.g.e, VIII 273, 279.)
Bu duruma göre boşandıktan sonra kocanın eşine yeni bir nikâh akdine gerek olmaksızın dönebilmesi için iki şart gerekir. 1) Boşama ric’î (cayılabilir) nitelikte olmalıdır. Bu yüzden bâin boşama niteliğinde olan üçüncü boşama, cinsel temastan önce boşama, bir bedel karşılığında boşama veya kinayeli sözcüklerle boşama durumlarında eşlerin barışması, ancak yeni bir akitle olabilir. Üçlü boşamada hulle şartı da ayrıca aranır. 2) Kocanın eşine dönüşü iddet içinde olmalıdır. Çünkü iddet sonunda ric’î boşama kendiliğinden bâin (kesin) boşamaya dönüşür.
B) Eşe Dönüşün Meşru Olduğunu Gösteren Deliller:
Kocanın eşine dönüşünün meşruluğu âyet, hadis ve icma delillerine dayanır.
Allahü Teâlâ şöyle buyurur: “Boşanmış kadınlar kendi başlarına üç hayız ve temizlenme süresince beklerler… Kocaları barışmak isterse, iddet süresi içinde onları geri almaya daha fazla hak sahibidirler.” (el-Bakara, 2/228.)
“Boşama iki defadır. Bundan sonra ya iyilikle tutmak veya güzellikle salıvermek vardır.” (el-Bakara, 2/229.) Bu âyetteki “iyilikle tutmak”, eşi ile barışarak evliliği sürdürmek anlamını da kapsar.
Hz. Peygamber eşi Hafsa (r. anhâ)’yı boşamıştı. Cebrail (a.s) barışmaları için aracılık yaparak Allah’ın Rasûlüne şöyle demiştir: “Hafsa’ya dön, çünkü o çok namaz kılan ve çok oruç tutan bir kadındır, cennette’de senin eşin olacaktır.” (bk. Ebû Dâvud, Talâk, 38; İbn Mâce, Talâk, 1; ez-Zühâylî, a.g.e., VII, 461.) el-Heysemî’nin (ö. 807/1404) rivayetinde, Allahü Teâlâ’nın bu barışmayı, Hz. Ömer’e bir rahmet olmak üzere emrettiği belirtilmektedir. (el-Heysemî, Mecmau’z-Zevâid, III, 333.)
Diğer yandan eşini hayızlı iken bir talakla boşayan Abdullah b. Ömer hakkında Allah’ın elçisi Hz. Ömer’e şöyle buyurmuştur: “Oğlun Abdullah’a emret, eşine dönsün.” (Buhârî, Talâk, 2, Müslim, Talâk, 9 Radâ’, 74; Nesâî, Talâk, 1.)
İslâm fakihleri eşini üçten az boşayan kocanın, iddet içinde ona dönebileceği konusunda görüş birliği içindedir.
Ric’î boşamada koca eşine tek yanlı irade ile dönebilir. Karısının rızasının bulunup bulunmaması sonucu değiştirmez. Çünkü Hanefîlere göre kadın iddet süresince evlilik üzere devam eder. Kocasının onun hakkında yapacağı başka bir boşamanın, îlâ, zıhar veya mulâane muamelelerinin geçerli olmasının nedeni de budur.
C) Eşe Dönüşün Gerçekleşme Şartları:
1) Dönüşün, kocanın tek yanlı iradesiyle gerçekleşmesi:

Kocanın eşine dönüşünün geçerli olması için kadının veya velisinin rızası şart değildir. Bu konuda koca, iradesini açığa vurunca dönüş gerçekleşmiş olur. Ancak Hanefîlere göre, kadının başka bir evliliğe yönelmemesi için, kocanın dönüşü ona bildirmesi müstehaptır. Çoğunluğa göre ise bu bildirim vaciptir. Dönüş için şahit bulundurmak da ispat kolaylığı sağlayacağı için müstehap görülmüştür. Bu konu boşamaya kıyas edilmiştir. Çünkü boşama sırasında şahit bulundurmaktan söz eden “Aranızda, adalet sahibi iki şahit tutun.” (et-Talâk, 65/2.) âyetindeki emir vücûbu değil, daha güzel olanı bildirmekte olup, bu da şahit bulundurmanın müstehap oluşundan ibarettir.
Eşini hayızlı iken boşayan İbn Ömer’e Allah’ın elçisi eşine dönmesini emretmiş, fakat şahit bulundurmaktan söz etmemiştir.
Sonuç olarak çokça başvurulmasına rağmen sahabeden, eşe dönüşün geçerli olması için şahit bulundurmanın şart olduğu nakledilmemiştir.
2) Eşe dönüşün sözle veya fiil ile olması:
â) Sözle dönüş: Kocanın boşamadan vazgeçerek eşine döndüğünü gösteren sözleriyle meydana gelir. “Sana döndüm, eşime döndüm” gibi sözler böyledir. Bu sözlerin, dönüşü derhal sağlayacak nitelikte olması gerekir. Bu yüzden, dönüş bir şarta bağlanır veya ileriki bir tarihe bağlı olarak yapılırsa geçerli olmaz. Nitekim bir şarta veya bir zamana bağlanan evlilik akdi de meydana gelmez.
Niyet bulununca kinayeli sözcüklerle de eşe dönüş gerçekleşebilir. Kocanın eşine “Seninle barıştım” demesi gibi.
b) Fiil ile dönüş: Kocanın eşi ile cinsel temasta bulunması veya hurmet-i musaharayı gerektiren bir fiil işlemesi durumunda eşe dönüş gerçekleşir. Cinsel arzu ile öpmek veya okşamak bu niteliktedir. Burada kocanın eşine dönüş niyetinin bulunup bulunmaması sonucu değiştirmez. Çünkü böyle bir fiil, kocanın eşini bırakmak istemediğinin açık delilidir. Belirtilen fiillerin kadın tarafından yapılması ve kocanın buna ses çıkarmaması da dönüş için yeterlidir.
Şâfiîlere göre eşe dönüş yalnız sözle gerçekleşir. Cinsel temasla dönüş meydana gelmez. Çünkü bu fiil, bâin boşamada olduğu gibi ric’î boşamada da iddet süresince haram olup, haramla eşe dönüş gerçekleşmez. Ayrıca koca, eşine döndüğünü sözlü olarak açıklamalıdır. Bu, aynı zamanda çoğunluğun görüşüdür.
3) Kocanın eşine dönüş hakkının iddet sonuna kadar sürmesi:
Bu hak, düşürme veya vazgeçme ile ortadan kalkmaz. Çünkü eşe dönüş hakkını kocaya âyet belirlemiştir. Bunu düşürmek Allahü Teâlâ’nın koyduğu hükmü değiştirmek anlamına gelir.
Sonuç olarak İslâm, aile yuvalarının yıkılmasını ve dağılmasını değil, sürekliliğini esas aldığı için, bunu sağlayabilecek her türlü önlemleri de almıştır. Ric’î boşamada eşe dönüş de barışa götüren önemli bir açık kapıdır. Boşanma sonunda pişmanlık duyan eşler iddet içinde barışınca artık hiçbir şey olmamış gibi önceki olayları bir yana bırakarak, eskisi gibi aile yuvasını sürdürme imkânını elde ederler. Yalnız daha önce kullanılan bir veya iki ric’î boşama, talak sayısını eksiltmiş olur. Bunun dışında ne mâlî ve ne de medenî haklarda herhangi bir kısıtlama söz konusu olmaz.


Etiketler: , ,


Kategori: